Loading...
Istraživanja 2018-10-14T20:47:36+00:00

Istraživanja Starog grada Bara

Prva sistematska istraživanja starog grada Bara počinju pedesetih godina 20. vijeka. Grad je arheološki istraživan u nekoliko navrata, nakon čega prof. Đurđe Bošković objavljuje kapitalnu monografiju „Stari Bar“, do danas najsveobuhvatnije djelo koje se tiče istorije i analize objekata u gradu. Tada je grad podijeljen na blokove, i svakom objektu dat je broj, što je opšteprihvaćena nomenklatura za svako naučno djelo koje se bavi istorijom, ahitekturom ili arheologijom grada.

Nakon razornog zemljotresa 1979. godine u kojem su svi objekti teško oštećeni, a veliki broj potpuno uništen, osamdesetih godina započinje veliki projekat sanacije i restauracije grada. Obnovljeni su bedemi i objekti za koje je, na osnovu autentične dokumentacije bilo moguće izraditi projekat rekonstrukcije. Potpuno ili djelimično su rekonstruisani Carinarnica, Barutana, Citadela, Akvadukt, unutrašnja kapija, crkva svetog Jovana, Palata, crkva svete Venerande, sat kula, hamam, crkva svetog Ilariona i Episkopska palata. Rekonstrukcijom je rukovodio, tadašnji kustos, arheolog Omer Peročević u saradnji sa relevantnim državnim institucijama.

Dolaskom kustosa mr Mladena Zagarčanina, moderna sistematska istraživanja i restauracija starog grada Bara dobija novi zamah. U prvoj deceniji 21. vijeka, kao plod medjunarodne saradnje sa eminentnim svetskim univerzitetima i stručnjacima, a pod direkcijom kustosa Starog Bara, izvedeno je više arheološko-istraživačkih kampanja čiji rezultati su prezentovani u monografijama i brojnim naučnim člancima.

Arheološko-istraživačka kampanja 2001

Sprovedena su sondažna istraživanja objekata 8, 15, 167-168. U objektu 8, otkopana je sonda dimenzija 4 x 2 metra, uz južni dio crkve Sveta Katarina. Istraživanja su pokazala veliku slojevitost, koja seže od 11. i pruža se sve do 19. vijeka. Najznačajniji rezultati su dobijeni u slojevima 2, 3, 4 i 5. U sloju 5 otkopana je izvjesna količina gleđosanih i transportnih posuda datovanih u 5-6. vijek. U istom sloju je, takođe, konstatovana keramika iz 11-12. vijeka, kao i grob koji se datuje u isti perod. U sloju 3, pronađena je izvjesna količina keramike koja se datuje od kraja 13. do početka 15 vijeka. To su primjerci južnoitalskih i venecijanskih posuda; “protomajolika brindisina”, “RMR” (Ramina-roso-manganese), “Ruoulet were”, “Spirale cerchio” i “maiolica archaic” kao i tipovi posuda “San Bartolo”. Osim ovog, veoma luksuznog posuđa za ovu epohu, pronađena je i velika količina ognjišnog posuđa rađenog na sporom vitlu i gnjetanjem. Najznačajniji sloj je sloj 2, gdje su otkopani opiljci od klesanja tesanika za izradu crkve sa kraja 14. početak 15. vijeka, što je pružilo dopunske podatke za početak datovanja izgradnje same crkve. Sloj 1 se odnosio na izmješan material vezan za venecijansko-turski period, sa velikom količinom materijala iz perioda od 16. do 19. vijeka.

U Objektu 15 sprovedena su sistematska istraživanja cijelog objekta. Tom prilikom je utvrđena stratigrafija koja se vremenski opredjeljuje od 15. do 19. vijeka. To su, osim novca Bara i Kotora, velikog broja metala i stakla, pronađene određene keramičke forme proizvedene u Veneciji, kao: “grafita rinascimentale”, “ punta a steca”, “punta sottile” i “beretina”. Od osmanskih proizvoda najzastupljenije je posuđe slikano na engobi i terakoti, uglavnom krčazi i pitosi.

Tokom istaživanja objakta 167 otkopan je sloj kasnoantičke i ranovizantijske keramike, naročito ulomaka sjevernoafričkih amfora tipa Africana I-III, Tripolitana I LR1. Ovaj sloj je zatvoren stradanjem u prvoj polovini 7. vijeka. U drugom sloju, koji je nastao dugo nakon korištenja ovog prostora, pronađene su sve produkcije španskih i venicijanskih radionica druge polovine 15. vijeka.

Arheološko-istraživačka kampanja 2003

Tokom zaštitnih istraživanja zbog izvođenja radova na iluminaciji, vršena su sondažna istaživanja od objekta 112 do objekta 106 (crkva svetog Jovana). Tom prilikom je potvrđen srednjobronzanodobski sloj sa velikom količinom keramike ovog perioda, a koji se nalazio ispod ranovizantijskog pločnika datovanog amforama toga doba. Takođe, pronađena je velika količina amphora tipa Otranto 1 I 3, koje se datuju u period od 10. do 11. vijeka.

Arheološko- istraživačka kampanja 2004

Istraživanja 2004. godine su sprovedena u saradnji sa Univerzitetom Primorska iz Kopra i Univerzitetom Ca’ Foscari iz Venecije. Najznačajniji rezultat kampanje je utvrđivanje apsolutne hronologije nastanka citadele. Izdvojene su dvije faze citadele koja je postojala u period 13. i 14. vijeka, koncipirana kao refugijum sa moćnim bedemom prema zapadu i citadeli koja je nastala u 15. vijeku a koje je vidljiva danas sa velikim brojem pregradnji i doziđivanja. Otkopano je preko 60 statigrafskih cjelina koji govore o velikom naslojavanju tokom dugog  period koji seže sve do 19. vijeka.

Arheološko-istraživačka kampanja 2005

Istaživanja su sprovedena takođe u saradnji sa univerzitetima iz Venecije i Kopra, s tim što su kao učesnici projekta arheometrijske radove izvodili studenti iz Madrida, Skoplja i Beograda, a profesori sa univerziteta Kembridž su bili zaduženi za arheozooološka istraživanja. Otkopana je jugoistočna vizantijska kula, 112 B, gdje je pronađena velika količina slovenske grnčarije iz 8-9. vijeka, zatim vizantijske gleđosane keramike iz 10. vijeka i velika količina fresaka istog perioda. Radovi su se vršili i u objektu 8b i 45.

Arheološko-istraživačka kampanja 2006

Tokom sistematskih istraživanja u objektima 143-146, koji su sprovedeni u saradnji sa Univerzitetom iz Venecije, Kembridža i Beograda, konačno je definisan prostor koji je kontinuirano korišten od ranog bronzanog doba do 19. vijeka. Najzančajniji rezultati su otkriveni u prvim slojevima gdje je jasno potvrđen protocentinski facijes Ljubljanske kulture, sa ogromnom kličinom materijala koji se datuje od oko 2000 do 2500 godine prije nove ere.

U objektima 146 i 145 pronađeno je srednjovjekovno groblje sa kraja 12. i početka 13. vijeka, kao i ostaci crkve. Obavljena su sva arhitektoska mjerenja očuvanih zidova gdje je stratigrafija pokazala veliki broj pregradnji i doziđivanja koja sežu do kraja 14. vijeka. Osim insule kuća, kopletno su istraženi objekti 8a, 9a, 9b i 10, koji su smješteni na prostoru južnog dijela grada. Ogromno naslojavanje je dalo određena tumačenja o formiranju aglomeracije objekata. Najvažniji rezultati se tiču nalaza ugljenisanih palisdanih greda koje su metodom C14 datovane u 13. vijek, što je pokazalo da je južni bedem bio napravljen od drvenih balvana stradalih u nekom velikom požaru, što bi prema pretpostavkama moglo biti povezano sa sa pohodom i pustošenjem Mongola 1242. godine.

Arheološko-istraživačke kampanje 2008-2009

Tokom kampanje istraživanja u dvije povezene faze, otkopan je jedan dio objekta 136, tzv “Kneževe palate”. Utvrđeno je da se prvobitno radilo o vojnom objektu, kuli iz sredine 14 vijeka, koja je dograđivana u 15. i 16. vijeku. Od vojnog objekta, ulazne kule, nastao je stambeni objekat, koji je vremenom prerastao u jednu od najvelelepnijih palata. Velika količina materijala iz osmanskog doba svjedoči nam o periodu kada je kuća bila vlasništvo begovske familije Omerbašić. Takođe, otkopani su objekti 100 i 101, odmah uz južni dio citadele ali je arheoloških nalaza bilo veoma malo, izuzev radionice za proizvodnju maslinovog ulja, što je značajno unaprijedilo naša saznanja o načinu cijeđenja maslina u 18. i 19. vijeku.

Bibliografija o Starom gradu Baru:

  • Agović, B. 2001. Džamije u Crnoj Gori, Podgorica: Almanah.
  • Bar, grad pod Rumijom, grupa autora (Hrabak, B. et al.), Izbor: Bar.
  • Bošković, Đ. 1939. Izveštaj o ispitivanjima srednjevekovnih spomenika na Južnom Primorju. Spomenik SKA, 88, n.s. 69, 3-4
  • Bošković, Đ. 1958. Problemi urbanizacije dukljansko-crnogorskog primorja u srednjem veku. Istorijski zapisi, Podgorica, XI, vol. XIV/1-2
  • Boskovic, Dj. 1962. Stari Bar. Beograd: Vojno štamparsko preduzeće Beograd.
  • Bošković, T. 2005. Bar pod mletačkom vlašću 1443-1571. godine, B. Polje.
  • Gelichi, S., Guštin, M. 2005. Stari Bar: the archaeological project 2004, Preliminary report. Firenze: All’Insegna del Giglio.
  • Gelichi, S., Bagato, C. 2006. The Archaeology of an Abandoned Town: The 2005 Project in Stari Bar. Firenze: All’Insegna del Giglio.
  • Gelichi, S. 2008. A Town Through the Ages: The 2006-2007 Archaeological Project in Stari Bar. Firenze: All’Insegna del Giglio.
  • Gelichi, S. (ed.) 2011. Analizzare lo spazio, analizare il tempo: La storia di un isolato di Stari Bar. Firenze: All’Insegna del Giglio.
  • Guštin, M., Bikić, V., Mileusnić, Z. 2008. Ottoman times: the story of Stari Bar. Koper: Univerza na Primorskem, Znanstveno-raziskovalno središče, Založba Annales.
  • Gelichi, S. e Zagarčanin, M 2013, Storie di una citta’, Stari Bar tra antichita ed epoca moderna attraverso le ricerche archarologiche, Firence.
  • Gelichi, S. e SAbbionesi L, 2013, Bere e fumare ai confini dell’ Impero, cafe e tabacco a Stari Bar nell periodo ottomano, Firence.  .
  • Istorija Crne Gore 2, 1970. grupa autora, tom 1 i 2, Titograd.
  • Katanić. N., Gojković, M., 1961. Građa za pročavanje starih kamenih mostova i akvadukata u Srbiji, Makedoniji i Crnoj Gori, Beograd.
  • Korać,1965. Graditeljska škola Pomorja, Beograd.
  • Mijović, P. i Kovačević, M. 1975. Gradovi i utvrđenja u Crnoj Gori. Beograd: Arheološki institut i Ulcinj: Muzej Ulcinj.
  • Mijović, P. 1995. Iz kulturne prošlosti Bara, Bar: J.P. Kulturni centar Bar.
  • Marković, I. 1902. Dukljansko-barska metropolija,
  • Marković, S. 2006. Studia Antibarensia, Perast: Gospa od Škrpjela.
  • Marković, Č. i Vujičić, R. 1997. Cultural Monuments of Montenegro. Novi Sad: Presmedij.
  • Peričić A., 2010. Tragovi prošlosti u Starom Baru i njegova zaštita i revitalizacija, Almanah 48-49, Podgorica, str. 15-36.
  • Programske osnove za Stari grad Bar.
  • Rovinski, A. P., 1993. Crna Gora u prošlosti i sadašnjosti, 1, Cetinje- Sremski Karlovci, Novi Sad.
  • Zagarčanin, M. 2004. Stari Bar: Keramika venecijanskog doba. Koper. Annales Mediterranea.
  • Zagarčanin, M. 2008. Stari grad Bar, vodič kroz vjekove. Bar: Kulturni centar Bar.