Loading...
Objekti 2018-11-07T22:33:24+00:00

Rekonstrukcija objekata Starog grada Bara

Stari grad Bar je potpuno devastiran razornim zemljotresom 1979. godine .Svi objekti su teško oštećeni, a veliki broj je potpuno uništen. Osamdesetih godina započinje veliki i izazovan projekat sanacije i restauracije grada koji i dalje nije potpuno dovršen. Obnovljeni su bedemi i objekti za koje je, na osnovu autentične dokumentacije bilo moguće izraditi projekat rekonstrukcije. Tom prilikom su potpuno ili djelimično rekonstruisani Carinarnica, Barutana, Citadela, Akvadukt, unutrašnja kapija, crkva svetog Jovana, Palata, crkva svete Venerande, Sat kula, Hamam, crkva svetog Ilariona i Episkopska palata. Rekonstrukcijom je rukovodio, tadašnji kustos, arheolog Omer Peročević u saradnji sa relevantnim državnim institucijama. Posao dugotrajne rekonstrukcije nastavlja kustos mr Mladen Zagarčanin restauracijom djelimično urađenih i rekonstrukcijom novih objekata. Kapitalan projekat rekonstrukcije crkve svete Katarine je nedavno završen, a temeljno se radi na pripremi ili završetku rekonstrukcije ostalih objekata, poput Episkopske palate.

Sveta Katarina

U starom gradu Baru, na jednoj od komunikacija grada koja vodi od platoa na Londži prema Sat kuli nalazi se crkva, odnosno kapela sv. Katarine iz XIV vijeka, koja je podignuta nad jednim prolazom iznad ulice.

Crkva se danas nalazi okružena čvrstim kamenim bedemima kao i cio grad, ali su istraživanja pokazala da je u stvari bila na samom rubu tvrđave koja je bila opasana drvenim gredama – palisadama. Tek krajem XIII i početkom XIV vijeka počinje da se gradi ovaj dio zida koji se danas može vidjeti. Tada je napravljen jedan zatvoren prostor, utvrđen kulom, koji je služio kao dio posebnosti Barske nadbiskupije. Ispod te kule je bio prolaz sa stražarima. Krajem XIV vijeka udvajaju se zidovi i od kule koja se snižava pravi se crkva Svete Katarine, i cio taj prostor od katedrale Svetog Đorđa na Londži pa nadolje je u funkciji Barske nadbiskupije. Graditelji Svete Katarine su uspjeli da iskoriste postojeće zidove i ostatke kule da naprave novu, predivnu vitku, gotičku građevinu sa elementima eklektike, poput romaničnog portala, što je praksa svuda prisutna u Starom gradu Baru.

Pretvarajući crkvu u stambeni objekat, Osmanlije su zazidale apsidu, koja je kasnije i pala, jer je bila spolja poduhvaćena samo konzolasto postavljenim pločama. Tik uz crkvu svete Katarine, u okviru objekta 6, nalazi se danas jedini očuvani dimnjak u gradu iz turskog perioda. Sudeći po slikama sa kraja XIX veka, njih je u gradu svojevremeno bilo pregršt.

Sat kula

Visoka sat kula čiji je donji dio, rađen od grubo pritesanih kvadera krečnjaka, naslanja se na srednjevjekovni zid kapije. Možda potiče i sama još iz kasnog srednjeg vijeka. Gornji dio je prezidan u Otomansko doba bolje pritesanim kvaderima sivoga krečnjaka. Sat kula je zadužbina Jahije-age Ibrahima Osmanova, koji je obnovio kulu 1752. godine. Kula je sve do 1878. godine bila sačuvana u cjelini. Prilikom oslobađanja Bara bila je djelimično porušena, što se vidi na akvarelu Paje Jovanovića iz 1882. g. i na fotografijama iz 1908. godine. Obnovljena je 1922. godine a potom i 80-ih godina XX vijeka, u skladu sa informacijama i fotografijama s kraja XIX vijeka. Danas predstavlja dominantni objekat u Starom gradu, simbol osmanskog graditeljstva.

Palata

Jedna je od rijetkih bolje očuvanih starih palata u Baru, iako su Osmanlije svojim preziđivanjem donekle izmijenili njenu strukturu. U potpunosti je obnovljena 1986. godine. Osnova joj je približno kvadratna. Ima visoko prizemlje i tri sprata. U zgradu se ulazi kroz dva velika portala, oba postavljena jedan do drugog na zapadnoj fasadi. Kroz južni portal ulazi se u visoko prizemlje, odnosno konobu; Drugi, sjeverni portal na zapadnoj fasadi vodi prema zidanom stepeništu, kojim se pelo na prvi sprat. Pretprostor ispred stepeništa bio je odvojen jednim zidom od ostalog dijela prizemlja zgrade. Prvi sprat, čiji je pod sa istočne strane u visini terena, koji je u nagibu, bio je vjerovatno izdijeljen lakim pregradnim zidovima na nekoliko prostorija, ali je tu podjelu nemoguće danas uočiti jer od nje nisu ostali nikakvi tragovi. Veći broj prozora u njegovim zidovima pokazuje da su ove prostorije morale biti relativno dobro osvijetljene. Na drugom spratu bile su, izgleda, reprezentativne prostorije. To se vidi, kako po njegovoj visini, tako i po brojnosti, veličini i obliku otvora. Sprat je osvetljen velikim prozorima u zapadnoj fasadi, po jednim u sjevernoj i južnoj i, može se pretpostaviti, sa dva prozora u istočnoj. Od trećeg sprata sačuvano je vrlo malo. Sa sjeverne strane jasno se vidi ostatak jednoga prozora, izgleda da ih je bilo dva na zapadnoj, a postoji i trag jednog zazidanog otvora na južnoj, iako ih je sa ove strane moglo biti i više; istočni zid u ovom spratu potpuno je razrušen.

Episkopska palata

Episkopska palata je jedan od najznačajnijih objekata u starom Baru, postavljena u zapadnom kutu njegovog kasnijeg sjeverozapadnog podgrađa, okrenuta je licem, preko gradskog bedema, prema moru. Jasno je podijeljena na dva izrazito različita dijela, jugozapadni, nešto pravilnije riješen i sjeveroistočni, čiji je sklop daleko nepravilniji. Po svojoj kompleksnosti i podjeli na manja odjeljenja, zgrada je mogla imati i stambeni karakter. S druge strane, njena fasada, koja liči na fasadu crkvene građevine, postojanje medaljona za osvećivanje i ostaci fresaka, govore o tome da je mogla imati i izvjestan kultni karakter. Najzad u jednom od zidova , u sekundarnoj upotrebi, nalazi se i ploča sa natpisom iz 1400. godine: . . . CURIA D(OMIN)I R(ECTOR)IS H (UIUS) EC(C)L(E)SIE DE AN (TIVARO ANN)0 D(OMI)NI MCCCC … Ukoliko je ovaj natpis i prvobitno pripadao ovom objektu, što je najvjerovatnije, onda bi se zaista ovdje radilo o kuriji rektora (arhiepiskopa) barske crkve, odnosno o zgradi arhiepiskopije. U doba Osmanlija zgrada je, mnogobrojnim doziđivanjima i preziđivanjima dobila oblike kakvi su sada u njenim ruševinama očuvani. Mještani je otuda danas nazivaju kućom Omerbašića, po imenu poslednje porodice u čijem je posedu bila. Biće to vjerovatno ona velika građevina koju je Rovinski vidio desno od ulaza u grad, a za koju kaže da je u njoj stanovao neki beg iz Skadra, sa porodicom.

Kneževa palata

Pored Episkopske palate nalazi se Kneževa palata, komponovana od nekoliko različitih, među sobom spojenih djelova. Izvanredno je situirana, sa širokim pogledom prema moru, a i sama vidna još iz daleka. Veći, sjeverozapadni dio, ima nisku konobu, prizemlje i dva sprata, dok se nad manjim, jugoistočnim, sačuvao samo jedan sprat, iako ih je eventualno moglo biti i dva. S obzirom, međutim, da se teren uzdiže, prizemlje ovog manjeg, jugoistočnog dijela, nalazi se gotovo na istoj visini na kojoj i prvi sprat sjeveroistočnog prostora. Lako je moguće da su, krajem XIV i u toku prve polovine XV vijeka u ovoj zgradi boravili i neki od zetskih vladara, a da je kasnije, u doba mletačke dominacije, služila i kao kneževska palata. U svakom slučaju, ako ovo i ne bi bilo tačno, morala je pripadati bar nekoj od značajnijih barskih vlasteoskih porodica. Osmanlije su prilikom adaptiranja zgrade izvršili više promjena na njenim zidovima, zaziđivali i otvarali nove otvore, pa čak podizali i čitave nove zidove, kao što su oni u jugozapadnom dijelu zgrade, koji su zatvarali dvorište sa manjom zgradom prislonjenom uz južni zid. Sva je vjerovatnoća, najzad, da je u njihovo vrijeme sjeveroistočna prostorija pretvorena i sama u dvorište, a tom su prilikom zazidani i gotovo svi otvori na njenim zidovima. Tada je svakako izrađeno i zidano stepenište kojim se dopiralo na prvi sprat susjedne zapadne prostorije, a možda i cistjerna, smještena u neposrednoj blizini ulaznih vrata na sjevernom zidu.

Barutana

Objekat barutane izgrađen je početkom XVIII vijeka. Ulaz je štićen jednim manjim prostorom sa istoka. Naknadno, kada je objektu promijenjena namjena, su probijena vrata sa južne i prozor sa sjeverne strane. Barutana je iznutra podeljenja u dve prostorije – jednu veću i jednu manju. Veća se nalazi pod kupolom. Obje prostorije imaju pod od nabacanih oblutaka kamena. Na fasadama postoje i dva turska natpisa, ubačena u sasvim plitka udubljenja, a izrađena na pločama od bijelog sitnozrnog krečnjaka. Oba natpisa su u stihu, pisana dosta slabim nesh pismom. U prvom se kaže da je Husein-paša podneo molbu za podizanje barutane sultanu Ahmed-hanu. Kada je sultan poslao odobrenje, Sejid Mehmed-aga je naredio da se otpočne sa građenjem. Pri tome je mnogo truda uložio janičarski aga Hasan-aga. Natpis je datovan u vrijeme između 6. V 1704. i 24. IV 1705., islamske 1116. godine. Već posle dvije godine na barutani su vršene izvjesne opravke. Ovo se vidi iz drugog natpisa datovanog između 30. VIII i 15. IX 1707., mjeseca džumada II 1119. godine, u kome se kaže da je ovu popravku izvršio Husein-paša, ali se ne navodi u čemu se ona sastojala. Danas se u barutani nalazi depo/lapidarijum

Škanjevića džamija

Džamija se nalazi se naspram sjevernog velikog bedema između akvadukta i Omerbašića džamije. Džamija ima kameno minare. Oko džamije je groblje a najstariji grob je onaj na kome piše da je minaret obnovio Hasećia Ali-aga, 1234. po islamskom kalendaru tj. 1819. godine. Stradala je u požaru 1906. g. kao i prilikom eksplozije crkve svetog Nikole (Orta džamije) 1912. godine. Minare je znatno oštećeno u zemljotresu 1979. godine, a obnovljeno (rekonstruisano i statički osigurano) je 2005. godine. Na ovom mjestu nalazila se nekada derviška tekija, vjerovatno u XVII vijeku. Nakon arheološko-arhitektonskih istraživanja kompleks džamije sa grobljem, kućom i zidovima je obnovljen 2009. godine, kada je na dijelu kompleksa restaurirana džamijska kuća sa avdeshanom i musafirhanom.

Crkva Svete Venerande

Jednobrodna crkva, nazvana da­nas crkvom sv. Venerande, bila je prvobitno pokrivena drvenom krovnom konstrukcijom. Orijentisana je, izuzetno među barskim crkvama, svo­jim oltarskim prostorom gotovo potpuno prema sjeveru. Po svojoj osnovi, jednostavnom rješenju i uprošćenim oblicima arhitektonskih elemenata koji se na njoj nalaze, može se pretpostaviti da je crkva pripadala dominikancima, koji su u Bar došli vjerovatno još sredinom XIII vijeka. Po svojim arhi­tektonskim oblicima ona ne može biti starija od kraja XIV, odnosno prve polovine XV vijeka. Crkva je kasnije preuređena. Prvobitno ona je imala profilovane konzole na južnom čeonom zidu i po jednu konzolu sa lavljom glavom na bočnim zidovima, tako da je na južnoj strani bila izrađena tribina od drveta. Kasnije, u osmanskom periodu, ubačeno je još nekoliko konzola u bočne zidove, tako da se dobila mogućnost za izradu međuspratne konstruk­cije i za pretvaranje građevine u stambenu zgra­du. Tom prilikom, vjerovatno, napravljeni su otvo­ri i u donjem dijelu crkve, koji su kasnije zazidani. U podu crkve, paralelno sa bočnim zidovima, ugrađene su dvije duboke podužne jame, dva silosa za žito. Na bočnim zidovima, na južnom čeonom zidu, kao i na istočnom dijelu čeonoga zida apside nalaze se ostaci 7 medaljona za osvećivanje crkve, a bilo ih je vjerovatno 12, u obliku krstova upisanih u krug, na malteru, na kome su bili izrađeni crvenom bojom na okerastom pozađu.

Crkva Svetog Jovana

Crkvicu, danas posvećenu sv. Jovanu Vladimiru, iz temelja je obnovio Baranin Savo Dabanović 1927. godine. Jednobrodna je, sa zvonikom na preslicu. Iznad ulaznih vrata ubačen je nadvratnik na kome su predstavljena, u reljefu, dva anđela koji među sobom drže kružni medaljon. Iznad portala postoji jedan gotički četvorolisni okulus, sastavljen od fragmenata neke starije veće rozete. Pokrivač je od ćeramida. Desno od ulaza u crkvicu nalazila se kamena ploča uzidana u fasadu na visini od oko 2,5 m od tla. Taj natpis bio je latinski, a jedan starac, mještanin, sjeća se da su “dolazili neki ljudi koji su stavili hartiju preko ploče i kvasili je vodom tako da su slova ostala na hartiji”. Na fotografiji iz 1929. godine vidi se zaista dio ovoga natpisa, koji je kasnije iščupan, a mjesto dosta pažljivo zazidano. U crkvici je postojao, po recima starijih mještana, živopis. Pojedinci se sjećaju da su na svodu stare crkvice bila naslikana dva anđela, koji su u rukama među sobom držali razvijen svitak, na kome je pisalo “Gloria in excelsis Deo”. S obzirom da se crkva nalazi na jednom od najuglednijih mjesta u starom Baru, na malom raskrsnom trgu, i da, u osnovi ima prilično arhaičan oblik, nije isključeno da je ovo bila nekadašnja crkva sv. Petra, koja se pominje 1247. godine prilikom dolaska đakona Mateja iz Dubrovnika u Bar, a pri kojoj je tada knez sazvao starce, starješine, i narod na savjetovanje.

Citadela i akvadukt

Na sjeveroistočnom ćuviku stjenovitog brda na kome se nalazi Bar podignuta je gornja tvrđava, koja je jednovremeno branila sjeverni ugao prvobitnog trougaonog rješenja urbanističke dispozicije Bara, a izgleda služila je i kao dio namijenjen poslednjoj odbrani u slučaju da i sam grad bude zauzet. Bila bi to neka vrsta citadele isključivo vojnog karaktera. Na njoj se hronološki može razlikovati više epoha građenja.

Prema sjevernoj strani gradske kule, izrađen je u otomansko doba akvadukt koji ima 17 lukova, oslonjenih na isti broj stubaca. Njime je dovođena voda u grad sa udajenosti od 3km. Trasa akvadukta ima nepravilnu, izlomljenu liniju. Formiran je od kanala koji nosi konstrukcija poduhvaćena sa lukovima različitog raspona, u okviru kojeg su se nalazile međusobno povezane keramičke cijevi.